Ոչ պաշտոնական թարգմանություն՝ տեղեկատվական նպատակով։ Գերակայում է պաշտոնական տեքստը։
Հայաստանի Հանրապետություն
Հայաստանի Հանրապետություն
Հայաստանը Սահմանադրությունն ընդունել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին հանրաքվեով՝ Խորհրդային Միությունից անկախանալուց հետո։ 2015 թվականի սահմանադրական հանրաքվեով հաստատվեց խորհրդարանական հանրապետություն, որն ամբողջությամբ գործում է 2018 թվականից։
- Սահմանադրություն
- Ընդունվել է 1995 թ․, փոփոխվել՝ 2005, 2015 թթ․
- Մայրաքաղաք
- Երևան
- Խորհրդարան
- Ազգային ժողով (միապալատ)
- Բարձրագույն դատարաններ
- Սահմանադրական դատարան, Վճռաբեկ դատարան
Սահմանադրությունը
Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը բաղկացած է գլուխներից, որոնք սահմանում են սահմանադրական կարգը, իրավունքները և ինստիտուտները։
Սահմանադրական կարգի հիմունքները
Գլուխ 1Հայաստանը հռչակում է ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական իրավական պետություն, որտեղ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին։ Ճանաչում է Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի ազգային կյանքում։
Մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքները և ազատությունները
Գլուխ 2Սահմանում է Հայաստանի իրավազորության ներքո գտնվող յուրաքանչյուրին երաշխավորված մարդու և քաղաքացու իրավունքները։
Իրավունքների երաշխիքները և պետական քաղաքականության նպատակները
Գլուխներ 3–4Նախատեսում է իրավունքների պաշտպանության երաշխիքներ և թվարկում պետության քաղաքականության նպատակները տնտեսական, սոցիալական և մշակութային ոլորտներում։
Ազգային ժողով
Գլուխ 5Առնվազն 101 պատգամավորից բաղկացած միապալատ խորհրդարան, որն ընտրվում է հինգ տարի ժամկետով համամասնական ընտրակարգով։ Իրականացնում է օրենսդիր իշխանությունը և ընտրում է վարչապետին։
Հանրապետության Նախագահ
Գլուխ 6Պետության գլուխը, որն ընտրվում է Ազգային ժողովի կողմից յոթ տարի ժամկետով մեկ անգամ, հետևում է Սահմանադրության պահպանմանը և հիմնականում գործում է Կառավարության առաջարկությամբ։
Կառավարություն
Գլուխ 7Վարչապետի գլխավորությամբ Կառավարությունը մշակում և իրականացնում է ներքին և արտաքին քաղաքականությունը և հաշվետու է Ազգային ժողովին։
Դատարաններ և Բարձրագույն դատական խորհուրդ
Գլուխներ 7–8Արդարադատությունն իրականացնում են միայն դատարանները։ Սահմանադրական դատարանն իրականացնում է սահմանադրական արդարադատություն, իսկ Բարձրագույն դատական խորհուրդը երաշխավորում է դատարանների անկախությունը։
Մարդու իրավունքների պաշտպան և տեղական ինքնակառավարում
Ստեղծում է իրավունքների պաշտպանության անկախ ինստիտուտ՝ օմբուդսմեն, և երաշխավորում է տեղական ինքնակառավարումը համայնքներում։
Սահմանադրական փոփոխություններ
Որոշ գլուխներ, այդ թվում՝ սահմանադրական կարգի հիմունքները և հիմնական իրավունքները, կարող են փոփոխվել միայն համապետական հանրաքվեով։
Հայաստանի քաղաքացիների իրավունքները
Սահմանադրության 2-րդ գլուխը երաշխավորում է իրավունքների լայն շրջանակ՝ համահունչ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիային, որի մասնակիցն է Հայաստանը։
Մարդու արժանապատվություն
Մարդու արժանապատվությունն անխախտելի է և հանդիսանում է հիմնական իրավունքների և ազատությունների աղբյուրը։
Կյանքի իրավունք
Յուրաքանչյուր ոք ունի կյանքի իրավունք։ Ոչ ոք չի կարող դատապարտվել մահապատժի կամ ենթարկվել մահապատժի։
Խոշտանգման արգելք
Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել խոշտանգման, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։
Հավասարություն և խտրականության արգելք
Բոլորը հավասար են օրենքի առջև։ Արգելվում է խտրականությունը՝ կախված սեռից, ռասայից, մաշկի գույնից, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումից, լեզվից, կրոնից, հայացքներից, հաշմանդամությունից, տարիքից կամ այլ հանգամանքներից։ Կանայք և տղամարդիկ իրավահավասար են։
Անձնական և ընտանեկան կյանք
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր անձնական և ընտանեկան կյանքի, պատվի և բարի համբավի նկատմամբ հարգանքի, բնակարանի անձեռնմխելիության և անձնական տվյալների պաշտպանության իրավունք։
Մտքի, խղճի և կրոնի ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի մտքի, խղճի և կրոնի ազատության իրավունք, ներառյալ կրոնը կամ համոզմունքները փոխելու իրավունքը։
Արտահայտվելու և հավաքների ազատություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր կարծիքն ազատ արտահայտելու, տեղեկություններ փնտրելու և ստանալու, ինչպես նաև խաղաղ և առանց զենքի հավաքվելու իրավունք։
Ընտրական իրավունք
18 տարին լրացած քաղաքացիներն ունեն ընտրելու և հանրաքվեներին մասնակցելու իրավունք։
Դատական պաշտպանություն և արդար դատաքննություն
Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների արդյունավետ դատական պաշտպանության և անկախ ու անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային քննության իրավունք։
Ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները
Ազգային փոքրամասնությունների պատկանող անձինք ունեն իրենց ավանդույթները, կրոնը, լեզուն և մշակույթը պահպանելու և զարգացնելու իրավունք։
Հիմնական օրենքներ
Հայաստանի Հանրապետության հիմնական օրենսգրքերը և օրենքները։
Քաղաքացիական օրենսգիրք
1998Կարգավորում է սեփականության, պայմանագրերի, պարտավորությունների, մտավոր սեփականության և ժառանգության հարաբերությունները։
Քրեական օրենսգիրք
Գործում է 2022 թ․-իցՆոր Քրեական օրենսգիրքն ուժի մեջ է մտել 2022 թվականի հուլիսի 1-ին՝ արդիականացնելով քրեական իրավունքը եվրոպական չափանիշներին համապատասխան։
Աշխատանքային օրենսգիրք
2004Կարգավորում է աշխատանքային պայմանագրերը, աշխատաժամանակը, արձակուրդները, աշխատավարձը և աշխատանքի անվտանգությունը։
Ընտրական օրենսգիրք
2016Կարգավորում է Ազգային ժողովի և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները։
«Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենք
2003Երաշխավորում է պետական և տեղական մարմիններից տեղեկություններ պահանջելու և ստանալու իրավունքը։
«Անձնական տվյալների պաշտպանության մասին» օրենք
2015Կարգավորում է անձնական տվյալների մշակումը և ստեղծում անձնական տվյալների պաշտպանության լիազոր մարմին։
«Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության մասին» օրենք
Սահմանում է Հայաստանի քաղաքացիության ձեռքբերման և դադարեցման կարգը․ երկքաղաքացիությունը թույլատրված է 2007 թվականից։
Պաշտոնական աղբյուրներ
Կարդացեք այս օրենքների ամբողջական, պաշտոնական տեքստը պաշտոնական հրատարակիչների կայքերում։